Legionella is een bacterie die van nature voorkomt in water en ernstige longontsteking veroorzaakt wanneer je besmette waterdruppels inademt. Je voorkomt legionella door warm water boven 60°C en koud water onder 25°C te houden, regelmatig te spoelen en je waterinstallatie goed te onderhouden. Professioneel advies heb je nodig bij complexe systemen, wettelijke verplichtingen of wanneer je te maken hebt met kwetsbare gebruikers zoals in zorgfaciliteiten.
Wat is legionella en waarom is het gevaarlijk?
Legionella is een bacterie die van nature voorkomt in water en ernstige longontsteking kan veroorzaken wanneer je besmette waterdruppels inademt. De bacterie groeit bij voorkeur in warm water tussen 25 en 45 °C en vormt het grootste risico in waterinstallaties zoals douchekoppen, kranen, koeltorens en zwembaden, waar waternevel ontstaat.
De ziekte die door legionella wordt veroorzaakt, staat bekend als legionellose, waarbij de ernstigste vorm de veteranenziekte is. Deze kan leiden tot ziekenhuisopname en in ernstige gevallen zelfs tot overlijden, vooral bij mensen met een verminderde weerstand. Daarnaast kan legionella ook pontiackoorts veroorzaken, een mildere, griepachtige ziekte die meestal binnen enkele dagen overgaat zonder behandeling.
Het gevaar van legionella schuilt vooral in de manier waarop de infectie wordt overgedragen. Je raakt besmet door het inademen van kleine waterdruppeltjes die de bacterie bevatten, bijvoorbeeld tijdens het douchen of bij werkzaamheden aan waterinstallaties. Besmetting van mens op mens komt niet voor, wat betekent dat je je volledig moet richten op het voorkomen van legionella in waterinstallaties.
Hoe ontstaat legionella in waterinstallaties?
Legionella ontstaat in waterinstallaties door een combinatie van gunstige omstandigheden: stilstaand of langzaam stromend water, temperaturen tussen 25 en 45 °C, voedingsstoffen zoals biofilm en organisch materiaal, en de aanwezigheid van andere micro-organismen. De bacterie vermenigvuldigt zich vooral in leidingsystemen waar water lang blijft staan of waar de watertemperatuur niet optimaal wordt beheerd.
Biofilmvorming speelt een belangrijke rol in de groei van legionella. Deze slijmerige laag van bacteriën en andere micro-organismen hecht zich aan de binnenkant van leidingen, kranen en andere onderdelen van je waterinstallatie. Legionella kan zich in deze biofilm nestelen en bescherming vinden tegen desinfectiemiddelen, waardoor het moeilijker wordt om de bacterie te elimineren.
Stilstaande watersystemen vormen een bijzonder risico, omdat daar optimale groeiomstandigheden ontstaan. Denk aan weinig gebruikte leidingen, dode takken in het leidingsysteem of installaties die langere tijd buiten gebruik zijn geweest. Ook warmwaterinstallaties met een temperatuur onder de 60 °C bieden ideale omstandigheden voor legionellagroei, evenals koudwatersystemen die opwarmen door omgevingsinvloeden.
Welke temperatuur voorkomt legionella het beste?
Voor effectieve legionellapreventie moet warm water minimaal 60 °C zijn bij de boiler en 55 °C bij de tappunten, terwijl koud water onder de 25 °C moet blijven. Deze temperaturen zorgen ervoor dat legionellabacteriën niet kunnen groeien of worden gedood, waardoor het risico op besmetting drastisch afneemt.
Bij temperaturen boven 60 °C sterft legionella binnen enkele minuten af, terwijl de bacterie bij temperaturen onder 20 °C nauwelijks groeit, maar wel kan overleven. Het gevaarlijke temperatuurgebied ligt tussen 25 en 45 °C, waarbij de optimale groeiomstandigheden rond 37 °C liggen, ongeveer de lichaamstemperatuur van de mens.
Het is belangrijk om deze temperaturen consistent te handhaven in het hele leidingsysteem. Dit betekent dat warmwaterleidingen goed geïsoleerd moeten zijn om warmteverlies te voorkomen en dat koudwaterleidingen moeten worden beschermd tegen opwarming door bijvoorbeeld zonlicht of de nabijheid van warmtebronnen. Regelmatige temperatuurcontroles op verschillende punten in het systeem helpen je om te verifiëren dat de juiste temperaturen worden gehandhaafd.
Hoe vaak moet je je waterinstallatie controleren op legionella?
De frequentie van legionellacontroles hangt af van het type waterinstallatie en de risicoklasse. Voor collectieve waterinstallaties, zoals kantoorgebouwen en zorgfaciliteiten, geldt meestal een jaarlijkse meetverplichting, terwijl bij zwembaden met waternevelvorming halfjaarlijkse controles verplicht zijn volgens de BAL-15-wetgeving.
Risicovolle installaties vereisen frequentere controles. Dit geldt bijvoorbeeld voor:
- Zorginstellingen en verpleeghuizen: maandelijkse tot driemaandelijkse controles
- Hotels en recreatiefaciliteiten: halfjaarlijkse controles
- Zwembaden en spa’s met waternevelvorming: halfjaarlijkse legionellamonitoring
- Koeltorens en verdampingsinstallaties: maandelijkse controles
Naast de reguliere geplande controles zijn er specifieke momenten waarop extra metingen nodig zijn. Na onderhoudswerkzaamheden, bij het opnieuw in gebruik nemen van installaties na stilstand of bij vermoedens van legionellabesmetting moet je direct aanvullende controles uitvoeren. Ook na het implementeren van nieuwe preventieve maatregelen is verificatie door middel van legionellamonitoring belangrijk om de effectiviteit te bevestigen.
Wat zijn de belangrijkste preventieve maatregelen tegen legionella?
De belangrijkste preventieve maatregelen tegen legionella zijn temperatuurbeheer (warm water > 60 °C, koud water < 25 °C), regelmatige doorspoeling van weinig gebruikte leidingen, periodieke desinfectie, onderhoud van installaties en het voorkomen van stilstaand water. Deze maatregelen moet je systematisch toepassen en documenteren in een legionellabeheersplan.
Technische preventieve maatregelen
Een goed ontworpen watersysteem vormt de basis voor legionellapreventie. Dit betekent korte leidingtrajecten zonder dode takken, goede isolatie van warmwaterleidingen en circulatiesystemen die zorgen voor constante waterbeweging. De installatie van thermostaten en temperatuurregelaars helpt je bij het handhaven van de juiste temperaturen in het hele systeem.
Desinfectiesystemen zoals uv-behandeling, ozonbehandeling of chemische desinfectie kunnen effectief zijn als aanvullende maatregel. Het is echter belangrijk dat deze systemen professioneel worden geïnstalleerd en onderhouden, omdat verkeerd gebruik de effectiviteit kan verminderen of zelfs contraproductief kan werken.
Operationele preventieve maatregelen
Regelmatig onderhoud en reiniging van waterinstallaties is belangrijk voor legionellapreventie. Dit omvat het vervangen van douchekoppen en kranen, het reinigen van watertanks en leidingen en het controleren en onderhouden van circulatiepompen. Documentatie van alle onderhoudswerkzaamheden is niet alleen wettelijk verplicht, maar ook nuttig voor het monitoren van de effectiviteit van preventieve maatregelen.
Training van personeel dat werkt met waterinstallaties is een vaak onderschat aspect van legionellapreventie. Medewerkers moeten weten hoe ze risico’s kunnen herkennen, wat te doen bij vermoedens van besmetting en hoe preventieve maatregelen correct moeten worden uitgevoerd.
Wanneer heb je professioneel advies nodig voor legionellapreventie?
Professioneel advies voor legionellapreventie heb je nodig bij complexe waterinstallaties, wettelijke verplichtingen voor risicoanalyses en beheersplannen, na legionellabesmettingen en bij nieuwbouw of renovatie van watersystemen. Ook organisaties met een verhoogd risico, zoals zorgfaciliteiten, hotels en zwembaden, hebben meestal professionele ondersteuning nodig om te voldoen aan alle wet- en regelgeving.
Wettelijke verplichtingen maken professioneel advies vaak noodzakelijk. Voor collectieve waterinstallaties is een gecertificeerde risicoanalyse verplicht, en deze moet worden uitgevoerd door een KIWA BRL6010-gecertificeerd bureau. Hetzelfde geldt voor het opstellen van legionellabeheersplannen die voldoen aan de actuele wetgeving.
Signalen die aangeven dat professioneel advies nodig is, zijn onder andere herhaalde legionellaoverschrijdingen in metingen, klachten van gebruikers over de waterkwaliteit, complexe installaties met meerdere systemen of onzekerheid over de juiste preventieve maatregelen. Ook bij organisaties waar kwetsbare personen verblijven, zoals ziekenhuizen of verzorgingshuizen, is professionele begeleiding belangrijk vanwege de verhoogde gezondheidsrisico’s.
Hoe Xigna helpt met legionellapreventie
Wij bieden complete legionellapreventiediensten die resulteren in meer dan 60% minder legionellabesmettingen dan het landelijk gemiddelde. Als KIWA BRL6010-gecertificeerd adviesbureau zijn we wettelijk bevoegd om professionele risicoanalyses en beheersplannen op te stellen voor alle typen waterinstallaties.
Onze dienstverlening omvat:
- Uitgebreide legionellarisicoanalyses conform wettelijke eisen
- Op maat gemaakte beheersplannen met praktische uitvoeringsrichtlijnen
- Professionele monstername en laboratoriumanalyses
- Keerklepcontroles en technische inspecties
- Directe ondersteuning bij legionellabesmettingen met structurele oplossingen
- Training en begeleiding van je eigen personeel
Met onze no-nonsenseaanpak werken we als verlengstuk van je organisatie met hetzelfde doel: geen afwijkingen, geen legionellaoverschrijdingen en zinvolle beheertaken. Neem contact met ons op voor een vrijblijvend adviesgesprek over de legionellapreventie in je organisatie.